Σάββατο, 2 Δεκεμβρίου 2017

O κύκλος του νερού — γνωστός και ως υδρολογικός κύκλος — είναι η συνεχής ανακύκλωση του νερού της Γης μέσα στην υδρόσφαιρα και στην ατμόσφαιρα. Το συνεχές της κυκλικής διαδικασίας του κύκλου του νερού επιτυγχάνεται εξαιτίας της ηλιακής ακτινοβολίας. Το νερό του πλανήτη αλλάζει συνεχώς φυσική κατάσταση, από τη στερεά μορφή των πάγων στην υγρή μορφή των ποταμών, λιμνών και της θάλασσας και την αέρια κατάσταση των υδρατμών. Πιο συγκεκριμένα, λόγω της θέρμανσης και των ανέμων στην επιφάνεια της γης τα νερά της εξατμίζονται και μαζεύονται ως υδρατμοί δημιουργώντας τα σύννεφα. Οι υδρατμοί συμπυκνώνονται, υγροποιούνται και στη συνέχεια πέφτουν ως βροχή ή άλλες μορφές υετού, εμπλουτίζοντας έτσι τις αποθήκες νερού της γης, είτε είναι αυτές επιφανειακές, όπως οι θάλασσες και οι λίμνες, είτε είναι υπόγειες. Ο κύκλος του νερού αποτελεί αντικείμενο του επιστημονικού κλάδου της υδρολογίας για ότι συμβαίνει ή παρατηρείται στο έδαφος και της Μετεωρολογίας για ότι συμβαίνει εξ αυτού στην ατμόσφαιρα. Ειδικότερα στη Μετεωρολογία ο υδρολογικός κύκλος αποτελεί το σπουδαιότερο καιρικό φαινόμενο ως σύνολο επιμέρους φαινομένων. Αυτός ρυθμίζει την υγρασία του εδάφους, τη λαμπρότητα της ημέρας, και τέλος τη συχνότητα και ένταση των υδρομετεώρων, εκτός του γιγάντιου εκείνου έργου της μεταφοράς ενέργειας από τα μικρά στα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη. Πηγή: http://el.wikipedia.org/wiki/Κύκλος_τ... Πηγή Animation: http://svs.gsfc.nasa.gov/goto?10501 Animation credit: NASA/Goddard Space Flight Center Αυτό το πληροφοριακό animation δείχνει ένα μόριο νερού να πραγματοποιεί τον υδρολογικό κύκλο. Η θερμότητα από τον ήλιο προκαλεί το μόριο να εξατμιστεί από την επιφάνεια του ωκεανού. Μόλις εξατμιστεί, μεταφέρεται ψηλά στην ατμόσφαιρα και συμπυκνώνεται προκαλώντας το σχηματισμό των νεφών. Σύννεφα μπορούν να κινηθούν σε μεγάλες αποστάσεις και, τελικά,το μόριο του νερού θα πέσει ως βροχή ή χιόνι. Τέλος, το μόριο του νερού ξαναφτάνει εκεί που ξεκίνησε ... στον τον ωκεανό. Animators: Megan Willy (IRC/UMBC), Ivy Flores (IRC/UMBC) Παραγωγός: Michelle Williams (UMBC) Επιστημονικός Υπεύθυνος: Matthew Rodell (UMBC) Από τη σειρά: Earth Science Week










Κυριακή, 8 Οκτωβρίου 2017

Πως γεννήθηκε η γη


 θεά Γαία είναι μια από τις αρχαιότερες θεότητες της Ελληνικής Μυθολογίας. Η εμφάνιση της χάνεται στα βάθη της προϊστορίας, όπως η εμφάνιση της Γης χάνεται στα βάθη της ιστορίας της. Σ’ όλες τις γλώσσες η γη είναι γένους θηλυκού και συνδέεται με τη μητέρα, την τροφό.
        Η θεά Γαία ήταν αδελφή και συγχρόνως σύζυγος του Ουρανού. Αδελφή επειδή είχαν περίπου την ίδια ηλικία και σύζυγος επειδή η βροχή που έριχνε ο Ουρανός τη γονιμοποιούσε. Στην αρχή, γη και ουρανός βρίσκονταν πολύ κοντά, αργότερα όμως, επειδή ο Ουρανός έκανε απιστίες, απομακρύνθηκαν. Έσμιγαν μόνο ορισμένες εποχές του χρόνου.
        Η λατρεία της Γαίας ταυτίζεται συχνά με τη λατρεία της Δήμητρας, που το όνομα της εξάλλου εμπεριέχει το όνομα «Γη» (Γη + μήτηρ > Δη + μήτηρ > Δήμητρα) της Περσεφόνης, της Ρέας, της Ήρας, της Εστίας και άλλων θεοτήτων που σχετίζονται με τη γονιμότητα και τη μητρότητα.
        Ο Όμηρος αφιερώνει ύμνο «εις την Γαίαν μητέρα πάντων». Τα αγάλματα παρουσιάζουν τη Γαία με πολλούς μαστούς. Από τους γοφούς και κάτω το σώμα της είναι ενωμένο με τη γη.
        Στις μυθολογίες όλων των λαών σχετικά με την κοσμογονία και τη γένεση υπάρχουν πολλά κοινά στοιχεία. Η Παλαιά Διαθήκη, κοινή στους Χριστιανούς και τους Ιουδαίους, είναι βασισμένη στις παραδόσεις και την αποκάλυψη του Θεού.
        Σύμφωνα με το βιβλίο «Γένεσις» της Παλαιάς Διαθήκης, ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο μέσα σε 6 «ημέρες» και την 7η αναπαύθηκε.
  • Την 1 η μέρα δημιούργησε τον ουρανό, τη γη, το φως, που το ονόμασε ημέρα, και το σκοτάδι που το ονόμασε νύχτα.
  • Τη 2η μέρα χώρισε τα νερά του ουρανού και της γης.
  • Την 3η μέρα συγκέντρωσε το νερό της γης σε θάλασσες. Έτσι εμφανίστηκε η ξηρά και πάνω σ’ αυτήν οι πρώτοι της κάτοικοι, τα φυτά.
  • Την 4η μέρα δημιούργησε τον ήλιο, τη σελήνη και όλα τα αστέρια.
  • Την 5η μέρα ο Θεός έβγαλε μέσα από τη θάλασσα τα ερπετά και τα εγκατέστησε στην ξηρά. Μετά δημιούργησε τα πετεινά για να κυριεύσουν τον ουρανό και τα μεγάλα κήτη στη θάλασσα και την ξηρά.
  • Την 6η μέρα δημιούργησε τα τετράποδα, τα θηρία και τα κτήνη και είπε: «Καλά είναι έτσι». Και μετά είπε ο Θεός: «Ας φτιάξω τον άνθρωπο να μου μοιάζει και να εξουσιάζει τα ψάρια, τα πετεινό και τα κήτη όλης της γης». Έκανε τον άνθρωπο αρσενικό και θηλυκό και του είπε να αυξάνεται και να κυριεύσει τη Γη. Για τροφή είπε ο Θεός στον άνθρωπο να καταναλώνει φυτά και ζώα και καρπούς. Έτσι κι έγινε. Είδε ο Θεός τα δημιουργήματα του και είπε: «όλα καλά λίαν».
  • Την 7η μέρα ο Θεός ευλόγησε το αγαθό της ανάπαυσης.
        Σύμφωνα με τη γνώμη των ερμηνευτών, οι έξι ημέρες της δημιουργίας συμβολίζουν μεγάλα χρονικά διαστήματα, έτσι που το εξαήμερο να συμβιβάζεται με τα σύγχρονα δεδομένα της επιστήμης για την εμφάνιση και την εξέλιξη της ζωής στη Γη.

Περιγραφή - δημιουργία της Γης και της ζωής

        Ο πλανήτης Γη είναι μια σφαίρα πεπλατυσμένη στους πόλους της. Βρίσκεται τρίτος στη σειρά, αν ξεκινήσουμε την αρίθμηση από τον Ήλιο. Από τότε που ο άνθρωπος είδε τη Γη από τη Σελήνη, την ονόμασε και γαλάζιο πλανήτη. Η Γη καλύπτεται κατά τα 3/4 από νερό. Το μήκος της περιφέρειας του ισημερινού της είναι περίπου 40.000 χμ., η ψηλότερη κορυφή της είναι το Έβερεστ (8.848 μ.)στην οροσερά των Ιμαλαΐων της Ασίας, και η βαθύτερη θάλασσα είναι περίπου 11.000 μ., κοντά στις Φιλιππίνες. Το βαθύτερο φαράγγι στην ξηρά είναι το Γκραν Κάνιον, του ποταμού Κολο­ράντο της Αμερικής.

ΓΗ – Μερικοί αριθμοί
όγκος
διάμετρος
περίμετρος
θερμ. σημείο
ψυχρ. σημείο
ηλικία
1.084.000 εκατ. κυβ. χμ.
12.720 χμ. περίπου
40.000 χμ. περίπου
Αλ Ασιζιγιά, Λιβύη, 57,7 °C
Βοστόκ, Ανταρκτική, -89,2 °C
4,6 δισ. χρόνια

        Η Γη κινείται. Στρέφεται γύρω από ένα νοητό άξονα (που το ένα άκρο του είναι ο Βόρειος και το άλλο ο Νότιος πόλος) γι' αυτό έχουμε τη μέρα και τη νύχτα. Η Γη γυρίζει και γύρω από τον Ήλιο, γι' αυτό έχουμε τις εποχές του χρόνου. Οι εποχές εξαρτώνται από τη γωνία που η ηλιακή ακτινοβολία πέφτει στη Γη. Αν είναι κάθετη, έχουμε ζέστη, αν είναι πλάγια έχουμε κρύο.

Σχήμα 1
Συγκριτικά μεγέθη Ηλίου και πλανητών του ηλιακού μας συστήματος.
Α: Δίας, Β: Κρόνος, Γ: Ουρανός, Δ: Ποσειδώνας, Ε: Γη, ΣΤ: Αφροδίτη,
Ζ: Πλούτωνας, Η: Αρης, Θ: Ερμής.

        Η δημιουργία της Γης τοποθετείται πριν από 4,6 δισ. χρόνια. Τότε ήταν μια περιστρεφόμενη μάζα από διάπυρα υλικά. Ακολούθησε η βαθμιαία ψύξη της επιφάνειας της και η δημιουργία του πρώτου φλοιού. Η υγροποίηση των υδρατμών δημιούργησε τον πρώτο ωκεανό. Έχουν βρεθεί πετρώματα ηλικίας 3,8 δισ. ετών.
        Αν υποθέσουμε ότι θα μπορούσαμε να κόψουμε τη Γη σε δύο ίσα κομμάτια θα βλέπαμε ότι αποτελείται από το φλοιό, το μανδύα και τον πυρήνα.

Οι κινήσεις του φλοιού της Γης
        Ο φλοιός της Γης δεν είναι ενιαίος αλλά αποτελείται από ακανόνιστα κομμάτια, τις λιθοσφαιρικές πλάκες, που χωρίζονται μεταξύ τους με ρήγματα.
        Η θερμοκρασία του μανδύα δεν είναι παντού η ίδια. Όσο πλησιάζουμε προς τον πυρήνα αυξάνεται. Σε βάθος 60 χμ. είναι 250 βαθμοί Κελσίου ενώ στα 200 χμ. βάθος είναι περίπου 1.500 βαθμοί Κελσίου. Σύμφωνα με τους νόμους της Φυσικής η θερμότερη μάζα των ρευστών, επειδή είναι αραιότερη ανεβαίνει, ενώ η ψυχρότερη είναι πυκνότερη και κατεβαίνει. Έτσι λοιπόν, και επειδή ο φλοιός δεν είναι παντού εξίσου παχύς, δημιουργούνται στο μανδύα κυκλικά ρεύματα που λέγονται και ρεύματα μεταφοράς.

ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΓΗΣ

        Ο φλοιός χωρίζεται σε ωκεάνιο και ηπειρωτικό. Ο ωκεάνιος αποτελείται από πετρώματα με μεγαλύτερη πυκνότητα, ενώ ο ηπειρωτικός με μικρότερη. Τα δύο είδη βρίσκονται σε ισορροπία μεταξύ τους, επειδή ο ωκεάνιος φλοιός είναι λεπτότερος (μέχρι 8 χμ. πάχος) ενώ ο ηπειρωτικός παχύτερος (κατά μέσο όρο 30 χμ. και κάτω από τις οροσειρές μπορεί να φτάσει τα 70 χμ. πάχος).
        Κάτω από το φλοιό υπάρχει ο μανδύας (με πάχος περίπου 2.900 χμ.) που αποτελείται από το μάγμα. Το μάγμα βρίσκεται σε ρευστή κατάσταση λόγω της υψηλής θερμοκρασίας που επικρατεί στο εσωτερικό της Γης. Η μετάβαση από τη στερεά στην υγρή κατάσταση γίνεται σταδιακά.
        Οι γνώσεις μας για τον πυρήνα της Γης είναι έμμεσες και προέρχονται από τη μελέτη της διάδοσης των σεισμικών κυμάτων. Φαίνεται ότι το εξωτερικό τμήμα του πυρήνα είναι ρευστό και αποτελείται κυρίως από σίδηρο, νικέλιο και πυρίτιο, ενώ το εσωτερικό, λόγω της υψηλής πίεσης, είναι στερεό, και αποτελείται από σίδηρο και νικέλιο.


        Τα ρεύματα άλλοτε απομακρύνονται (αποκλίνοντα) και άλλοτε πλησιάζουν (συγκλίνοντα) μεταξύ τους. Τα ρεύματα αυτά παρασύρουν μαζί τους τις λιθοσφαιρικές πλάκες (τα τμήματα του φλοιού), που επίσης άλλοτε απομακρύνονται, όπως συμβαίνει στον Ατλαντικό ωκεανό, και άλλοτε συμπιέζονται, όπως συμβαίνει στην περιοχή της Μεσογείου ανάμεσα στην ευρασιατική και την αφρικανική πλάκα. Επίσης οι πλάκες μπορούν να κινούνται και παράλληλα σε όμοιες ή διαφορετικές κατευθύνσεις.
        Όταν οι λιθοσφαιρικές πλάκες συμπιέζονται, στα σημεία επαφής τους ασκούνται τεράστιες δυνάμεις, επειδή περισσότερο υλικό προσπαθεί να χωρέσει σε λιγότερο χώρο. Έτσι ο ηπειρωτικός φλοιός πτυχώνεται και δημιουργεί οροσειρές. Π.χ. Ανδεις, Αλπεις, κ.ά. Από τις πτυχώσεις και τις ρωγμές που δημιουργούνται, βρίσκει διέξοδο το μάγμα και δημιουργεί ηφαίστεια. Επίσης στις περιπτώσεις της σύγκλισης των πλακών, ο ωκεάνιος φλοιός εισχωρεί κάτω από τον ηπειρωτικό και τα πετρώματα του θρυμματίζονται και τήκονται.
        Για να γίνουν εμφανείς αυτές οι αλλαγές απαιτούνται συνήθως εκατοντάδες χρόνια. Για παράδειγμα, η αφρικανική πλάκα πλησιάζει την ευρασιατική 2-3 εκ. το χρόνο, ενώ η κορυφή των Ιμαλαΐων ψηλώνει 1 εκ. το χρόνο.
        Ωστόσο, στην κοντινή μας Σαντορίνη ο χάρτης αλλάζει ταχύτατα. Νησάκια εμφανίστηκαν και εξαφανίστηκαν μέσα σε λίγες δεκάδες χρόνια.
        Όταν οι λιθοσφαιρικές πλάκες απομακρύνονται και πάλι το μάγμα βρίσκει διέξοδο, στερεοποιείται και δημιουργεί καινούριο φλοιό. Έτσι την ίδια στιγμή που ο φλοιός δημιουργείται σ' ένα σημείο της Γης σ' ένα άλλο μπορεί να καταστρέφεται. Γι' αυτό το λόγο τα πολύ παλαιά στρώματα της Γης έχουν ανακυκλωθεί.
        Εάν τα όρια δύο λιθοσφαιρικών πλακών που συγκλίνουν βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, είναι δυνατόν να δημιουργηθεί μια υποβρύχια οροσειρά, που βαθμιαία να αναδυθεί, δίνοντας μια νέα ξηρά. Αυτό το φαινόμενο συμβαίνει στην ανατολική Μεσόγειο.
        Οι ενδογενείς λοιπόν αιτίες δημιουργίας του ανάγλυφου της Γης είναι τα ρεύματα του μανδύα. Υπάρχουν όμως και οι εξωγενείς αιτίες που διαμορφώνουν το ανάγλυφο, όπως η διάβρωση του εδάφους (βλ. Έδαφος) καθώς και κάποιες ανθρώπινες παρεμβάσεις.
        Όπως είναι φανερό, η Γη δεν ήταν πάντοτε όπως είναι σήμερα ούτε θα μείνει για πάντα στη σημερινή της μορφή. Μόνο που ο ρυθμός της αλλαγής της είναι τέτοιος ώστε μέσα στη ζωή του ένας άνθρωπος δεν προλαβαίνει να τον αντιληφθεί.
Σχήμα 2
Φάσεις της ξηράς.

        Πριν από 230 εκατ. χρόνια όλες οι ξηρές ήταν ενωμένες σε μια ήπειρο, την Παγγαία, και όλες οι θάλασσες σε μία, την Πανθάλασσα (σχήμα 2). Τότε υπήρχαν δύο μόνο ρεύματα στο μανδύα. Πριν από 210 εκατ. χρόνια αρχίζουν να αποχωρίζονται τα τμήματα της ξηράς που δημιουργούν δυο σύνολα: τη Λαυρασία στο Βόρειο ημισφαίριο και τη Γκοντβάνα στο Νότιο. Πριν από 63 εκατ. χρόνια η Αμερική αποχωρίζεται και απομακρύνεται προς τα δυτικά. Οι Ινδίες προσκρούουν στην Ασία και έτσι δημιουργούνται τα Ιμαλάια.
Η εμφάνιση της ζωής
        Η εμφάνιση της ζωής πάνω στον πλανήτη φαίνεται να έγινε μέσα στη ζεστή θάλασσα κάτω από συνθήκες έντονων φυσικο­χημικών φαινομένων, πριν από 3,8 δισ. χρόνια.
        Απ’ όσο γνωρίζουμε μέχρι σήμερα δεν υπάρχει αυτό που ονομάζουμε «ζωή» σε άλλο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος. Στην ιστορία της Γης όμως υπήρξαν εκατομμύρια είδη οργανισμών. Τα παλαιότερα απολιθώματα ανήκουν σε μονοκύτταρους οργανισμούς που μοιάζουν με τα σημερινά βακτήρια και έχουν ηλικία 3,1 δισ. χρόνια.
        Η εμφάνιση των πρώτων φωτοσυνθετικών οργανισμών, των φυκών, και πάλι μέσα στη θάλασσα, εμπλούτισε την ατμόσφαιρα της Γης με οξυγόνο, με τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης. Η ύπαρξη του οξυγόνου επέτρεψε στη συνέχεια και την ύπαρξη αερόβιων οργανισμών.
        Η πρωταρχική λειτουργία του πλανήτη εξακολουθεί να είναι η φωτοσύνθεση. Σύμφωνα μ’ αυτήν τα πράσινα φυτά από το νερό και το διοξείδιο του άνθρακα της ατμόσφαιρας, με ενέργεια ηλιακή, συνθέτουν θρεπτικές ουσίες που αποθηκεύουν στο σώμα τους και αποδεσμεύουν οξυγόνο στην ατμόσφαιρα.
        Εάν θεωρήσουμε ότι η ζωή εμφανίστηκε στη Γη μόνο μία φορά (είχε μία αρχική προέλευση) πριν από εκατομμύρια χρόνια, τότε θα πρέπει όλοι οι οργανισμοί να έχουν ένα κοινό πρόγονο και να συνδέονται μεταξύ τους.

Προσαρμογή-Φυσική επιλογή-Εξέλιξη

        Η ζωή στη Γη εκδηλώνεται με μια μεγάλη ποικιλία ειδών η οποία όμως δεν εμφανίστηκε έτσι εξαρχής. Θεωρώντας ότι όλα τα είδη των οργανισμών προέρχονται από ένα κοινό αρχέγονο προγονικό κύτταρο, οι οργανισμοί που υπάρχουν σήμερα στη Γη είναι αποτέλεσμα διαφοροποιήσεων που συνέβησαν μέσα από τις μακροχρόνιες διαδικασίες της εξέλιξης.
        Η έννοια του είδους στη βιολογία είναι καθορισμένη: Δύο άτομα ανήκουν στο ίδιο είδος εφόσον μπορούν να διασταυρωθούν και οι απόγονοι" τους να είναι γόνιμοι. Μπορούν δηλαδή να ανταλλάσσουν μεταξύ τους γενετικό υλικό.
        Ωστόσο, γεωλογικές ή κλιματολογικές αλλαγές μπορούν ν' απομονώσουν μεταξύ τους δύο ομάδες του ίδιου είδους, έτσι που με την πάροδο του χρόνου να ακολουθούν διαφορετική εξελικτική πορεία και να μην είναι δυνατή πια η διασταύρωση τους. Να αναπτυχθούν δηλαδή γενετικοί φραγμοί που απαγορεύουν την ανταλλαγή γόνων. Τότε μπορούμε να μιλήσουμε για τη δημιουργία ενός νέου είδους.
        Τα άτομα ενός είδους μοιάζουν πολύ μεταξύ τους έχουν όμως και ορισμένες μικροδιαφορές. Οι διαφορές αυτές ανάλογα με τις συνθήκες του περιβάλλοντος μπορούν να ενισχυθούν και να αποτελέσουν χαρακτηριστικά ενός νέου είδους ή να εξαφανισθούν.
        Πριν από 4.500 χρόνια περίπου, στη νήσο Τήλο, βορειοδυτικά της Ρόδου, ζούσαν νάνοι ελέφαντες, όπως μαρτυρούν σήμερα τα απολιθώματα τους. Σε παλαιότερες γεωλογικές εποχές η εξάπλωση τους ήταν πολύ μεγαλύτερη. Όταν η Τήλος αποκόπηκε από την Ασία, οι ελέφαντες απομονώθηκαν σε μια μικρή περιοχή με λίγη τροφή. Οι πιο μεγαλόσωμοι απ' αυτούς χάθηκαν, επειδή είχαν μεγαλύτερες απαιτήσεις σε τροφή. Οι μικρόσωμοι όμως επιβίωσαν και αναπαρήχθησαν. Σταδιακά το μέγεθος τους μειώθηκε ακόμη, μέχρι που έγιναν νάνοι (1,20μ. ύψος). Το χαρακτηριστικό του μικρού μεγέθους και της ολιγάρκειας απέβη γι' αυτούς ευνοϊκό.
        Η εξαφάνιση ή η επιβίωση των οργανισμών δεν είναι εντελώς τυχαία. Οι οργανισμοί που επιβιώνουν και αναπαράγονται είναι αυτοί που διαθέτουν τα ευνοϊκά χαρακτηριστικά σε σχέση με το περιβάλλον στο οποίο ζουν. Το άσπρο χρώμα της πολικής αρκούδας είναι ευνοϊκό εφόσον ζει στους πάγους του Βόρειου πόλου, θα ήταν όμως δυσμενές για την περιοχή της Μεσογείου, όπου οι αρκούδες έχουν καφέ χρώμα και το αντίστροφο.
        Πώς όμως ενισχύονται τα ευνοϊκά χαρακτηριστικά; Με τη διαδικασία της φυσικής επιλογής. Με την «επιλογή» δηλαδή των οργανισμών που θα ζήσουν και θα αναπαραχθούν ή θα πεθάνουν ανάλογα με το βαθμό της προσαρμογής τους στο περιβάλλον.
        Οι θαλάσσιες χελώνες γεννούν αυγά μέσα σε φωλιές που φτιάχνουν σε αμμώδεις παραλίες. Τα αυγά εκκολάπτονται και τα χελωνάκια τρέχουν από ένστικτο στη θάλασσα τη νύχτα, δηλαδή τότε που τα θαλασσοπούλια, οι κυριότεροι θηρευτές τους, κοιμούνται. Όσα χελωνάκια βγουν την ημέρα θα φαγωθούν από τα θαλασσοπούλια και δεν θ' αφήσουν απογόνους. Αντίθετα, οι απόγονοι των μικρών που βγήκαν νύχτα το πιθανότερο είναι να κληρονομήσουν το ένστικτο της εξόδου από τη φωλιά τη νύχτα.
        Αν υποθέσουμε τώρα ότι οι κύριοι εχθροί των νεοσσών της χελώνας πάψουν να είναι τα θαλασσοπούλια και γίνουν τα νυχτόβια θηλαστικά, τότε -εάν δεν εξαφανιστούν οι χελώνες-όσοι νεοσσοί βγουν από τη φωλιά την ημέρα, αυτοί θ' αφήσουν απογόνους και σ' αυτούς θα κληρονομηθεί το χαρακτηριστικό της ημερήσιας εξόδου από τη φωλιά.
        Προσαρμογή είναι η ιδιότητα των οργανισμών να ισχυροποιούν και να διατηρούν τα χαρακτηριστικά εκείνα που διευκολύνουν την επιβίωση και την αναπαραγωγή τους στο συγκεκριμένο περιβάλλον. Τα ευνοϊκά χαρακτηριστικά μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά και αυξάνονται σε συχνότητα με τη διαδικασία της φυσικής επιλογής. Τα άτομα με τα λιγότερο ευνοϊκά χαρακτηριστικά θα είναι τα πρώτα που θα πεθάνουν ή θα πέσουν θύματα των θηρευτών τους.
        Έτσι η προσαρμογή, η φυσική επιλογή και η εξέλιξη είναι διαδικασίες αλληλένδετες.
        Η ποικιλομορφία που υπάρχει στα άτομα ενός είδους επιτρέπει σ' αυτά να ακολουθούν διάφορους δρόμους εξέλιξης ανάλογα με τις συνθήκες του περιβάλλοντος που διαμορφώνονται. Μπορούμε να πούμε ότι τα είδη που «εξυπηρετούνται» από τις διάφορες περιβαλλοντικές μεταβολές είναι τα «πετυχημένα» είδη.
        Η διαδικασία της εξέλιξης αποδεικνύεται από απολιθώματα οργανισμών που έζησαν σε παλαιότερες γεωλογικές εποχές από τη δική μας.
Απολιθώματα

Τα απολιθώματα βρίσκονται σε ιζηματογενή πετρώματα, δηλαδή πετρώματα που προέρχονται από ιζήματα (ίζημα = κατακάθι) και είναι τα μόνα που δημιουργούνται στην επιφάνεια του φλοιού. Τα ιζήματα μπορεί να προέρχονται από τη διάβρωση των πετρωμάτων (βλ. Έδαφος), από τον αέρα, τη βροχή, το χιόνι, το χαλάζι ή τους παγετώνες. Όταν νεκροί οργανισμοί ή μέρη τους περιέχονται σε ιζήματα, είναι δυνατόν μετά από μερικές χιλιάδες χρόνια τα σκληρά τους κυρίως τμήματα (σκελετός, όστρακο, κορμός, κ.ά.) να απολιθωθούν, δηλαδή να γίνει αντικατάσταση της ύλης από οργανική σε ανόργανη, μόριο προς μόριο. Το πόσο καθαρά φαίνεται το απολίθωμα εξαρτάται από το είδος του ιζηματογενούς πετρώματος (λεπτόκοκκο: καθαρό) και από την ηρεμία του στρώματος, μέσα στο οποίο έγινε η απολίθωση.
Σχήμα 4
Απολίθωση.

        Κάτι που συνήθως παραπλανεί είναι τα ψευτοαπολιθώματα ή δενδρίτες που μοιάζουν με απολιθωμένα κλαδάκια, αλλά προέρχονται από οξειδώσεις διάφορων μετάλλων που τυχαίνει να βρίσκονται στα ιζηματογενή πετρώματα.
        Η ηλικία ενός πετρώματος και των απολιθωμάτων μέσα σ' αυτό είναι σχετική ή απόλυτη· η σχετική το συγκρίνει με τα άλλα πετρώματα και βρίσκει αν είναι παλαιότερο ή νεότερο ενώ η απόλυτη το χρονολογεί με φυσικές μεθόδους. Η πιο διαδεδομένη μέθοδος χρονολόγησης πετρωμάτων είναι αυτή του ραδιενεργού άνθρακα (C14) ή ραδιοχρονολόγηση. Οι οργανισμοί περιέχουν ραδιενεργό άνθρακα που προέρχεται από την κοσμική ακτινοβολία· 5.500 χρόνια μετά το θάνατο τους θα παραμένει στο σώμα τους η μισή ποσότητα C14. Ο ρυθμός είναι ανάλογος και για το 1/4, το 1/8 κ.λπ. Έτσι λοιπόν γνωρίζοντας την ποσότητα του ραδιενεργού άνθρακα που είχε ένας οργανισμός όταν ζούσε και βρίσκοντας αυτή που έχει σήμερα συμπεραίνουμε πριν από πόσα χρόνια πέθανε.

Οι γεωλογικοί αιώνες

        Για να μελετήσει καλύτερα ο άνθρωπος την ιστορία της ζωής στη Γη, χώρισε το χρόνο σε μεγάλα διαστήματα λαμβάνοντας υπόψη τους οργανισμούς που ζούσαν στο καθένα. Τα διαστήματα αυτά ονόμασε γεωλογικούς αιώνες, αν και η διάρκεια τους είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από τους σημερινούς αιώνες και μετριέται σε εκατομμύρια χρόνια. Ο χωρισμός από αιώνα σε αιώνα σημαδεύεται από μαζικές εξαφανίσεις ειδών και από επικράτηση διαφορετικών οργανισμών.

  • Προκάμβριο (από 4,6 δισ. χρόνια πριν, μέχρι 600 εκατ. χρόνια πριν).
        Λέγεται και προτεροζωικός αιώνας, δηλαδή αιώνας που προηγήθηκε της ζωής, ή μεγααιώνας, γιατί η διάρκεια του είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι η διάρκεια όλων των άλλων αιώνων μαζί. Εδώ δημιουργείται ο πρώτος φλοιός της Γης. Υπάρχει έντονο ανάγλυφο με βουνά και πεδιάδες αχνιστής λάβας. Με την ψύξη του πρώτου φλοιού, υγροποιούνται οι υδρατμοί που υπάρχουν στην πυκνή ατμόσφαιρα και δημιουργούν τη θάλασσα και τους ποταμούς.
        Επειδή τα πετρώματα αυτής της εποχής έχουν ανακυκλωθεί είναι δύσκολη η εξαγωγή συμπερασμάτων. Πάντως φαίνεται ότι η ζωή ξεκινά κάποτε σ' αυτή την εποχή, μέσα στη θάλασσα και είναι υποτυπώδης. Προς το τέλος εμφανίζονται κάποια είδη μαλακίων. Στην ξηρά δεν υπάρχει ζωή.

  • Φανεροζωικός αιώνας (από 600 εκατ. χρόνια πριν μέχρι σήμερα).
α) Παλαιοζωικός αιώνας (από 600 εκατ. χρόνια έως 245 εκατ. χρόνια πριν).
        Η ζωή υπάρχει και ευημερεί στη θάλασσα. Σχεδόν όλα τα γνωστά μας σήμερα θαλάσσια ασπόνδυλα έχουν σ' αυτή την εποχή τους προγόνους τους. Έχουν βρεθεί 1000 είδη απολιθωμένα, μεγέθους από τη μύτη της καρφίτσας έως 45 εκατοστά μήκος, όπως διάφορα κεφαλόποδα. Τότε εμφανίζονται τα σπονδυλωτά και τα οστρακόδερμα.
        Υπάρχουν μεγάλες αυξομειώσεις της θάλασσας, ορογενέσεις και ηφαιστειακή δραστηριότητα. Δεν υπάρχουν διαφορετικές εποχές και το κλίμα είναι αλλού ξηρό και ζεστό και αλλού υγρό.
        Πριν από περίπου 400 εκατ. χρόνια εμφανίζονται λίγα φυτά χωρίς φύλλα στην ξηρά. Στη θάλασσα έχουμε τα πρώτα είδη καρχαριών μήκους 6 μέτρων.
        Πριν από 350 εκατ. χρόνια η ξηρά πτυχώνεται και δημιουργεί λεκάνες υγρότοπων. Εδώ εμφανίζονται τα πρώτα αμφίβια που από μέγεθος σαλαμάνδρας στην αρχή φτάνουν αργότερα τα 4,5 μέτρα.
        Η ξηρά αρχίζει να πρασινίζει. Εμφανίζονται τα πρώτα χερσαία ασπόνδυλα, μαλάκια και έντομα χωρίς φτερά. Αργότερα εμφανίζονται χόρτα και δέντρα αρχικά 12 μ. ψηλά και αργότερα γιγαντιαία αειθαλή ύψους 30 μέτρων. Οι λιθάνθρακες της κεντρικής Ευρώπης προέρχονται από καταπλακώσεις των δένδρων εκείνης της εποχής.
        Τα πρώτα ζώα που κατακτούν τον αέρα είναι τα έντομα της εποχής αυτής. Πριν από 300 περίπου εκατ. χρόνια εμφανίζονται τα ερπετά. Ζουν δίπλα στους υγρότοπους και είναι τα πρώτα ζώα που αναπαράγονται στην ξηρά δημιουργώντας το αδιάβροχο (αμνιοτικό) αυγό.
        Το τέλος της εποχής αυτής σημαδεύεται από το ξεκίνημα της βασιλείας της ζωής της ξηράς. Μεγάλο ποσοστό των ειδών που υπήρ­χαν τότε εξαφανίστηκαν δίνοντας τη θέση τους σε νέα είδη.

β) Μεσοζωικός αιώνας (από 245 εκατ. χρόνια πριν έως 65 εκατ. χρόνια πριν).
        Το τοπίο αρχικά παρουσιάζει έρημους και βουνά με θάμνους. Άνυδρες συνθήκες επικρατούν στο βόρειο ημισφαίριο. Αργότερα αναπτύσσονται τα κωνοφόρα δέντρα.
        Στη θάλασσα κάνουν την εμφάνιση τους τα πρώτα θαλάσσια σαρκοφάγα ερπετά, οι ιχθυόσαυροι. Στην ξηρά κυριαρχούν τα ερπετά που αυξάνονται σε αριθμό ειδών και μέγεθος. Είναι οι δεινόσαυροι, από την ελληνική λέξη «δεινός» = φοβερός και σαύρα, δηλαδή φοβερές σαύρες. Πάντως, η ονομασία «δεινόσαυρος» δεν είναι η επιστημονική γι' αυτά τα ζώα. Τα ερπετά αυτά κατατάσσονται σε δυο κατηγορίες: τα ορνιθίσχυα, με οστά της λεκάνης όπως της όρνιθας και τα σαυρίσχυα, με οστά της λεκάνης όπως της σαύρας. Από 15 εκ. που ήταν στην αρχή το μήκος τους, φτάνουν τα 25 μ.
        Εδώ εμφανίζονται και τα πρώτα ιπτάμενα ερπετά. Στον αρχαιοπτέρυγα οι φολίδες του δέρματος έχουν εξελιχθεί σε πτέρωμα, και στον πτεροδάκτυλο έχουν αναπτυχθεί μεμβράνες ανάμεσα στα δάκτυλα των μπροστινών του άκρων και στο σώμα του. Και ο αρχαιοπτέρυξ και ο πτεροδάκτυλος έκαναν αιωρήσεις από κλαδί σε κλαδί, κάτι παρόμοιο με αυτό που κάνει σήμερα ένα είδος σκίουρου. Από τα ερπετά διατηρούν ακόμη αρκετά χαρακτηριστικά, όπως είναι τα δόντια στο ράμφος, οι σπόνδυλοι στην ουρά και τα συμπαγή οστά.
        Εμφανίζονται τα πρώτα θερμόαιμα ζώα, τα θηλαστικά, που κυοφορούν τους απογόνους μέσα στο σώμα τους, και τους τρέφουν με αίμα μέσω του πλακούντα. Για να διατηρήσουν τη θερμοκρασία του σώματος τους σταθερή, έχουν ανάγκη από περισσότερη τροφή. Είναι μικρά τρωκτικά σε μέγεθος ποντικού και ζουν στα δάση.
        Οι εποχές αρχίζουν να εναλλάσσονται ευνοώντας τα φυλλοβόλα δέντρα. Κάποια φυτά παράγουν νέκταρ και υποτυπώδη άνθη.
        Στη θάλασσα κυριαρχούν τα ερπετά, όπως οι γιγάντιες χελώνες. Το ίδιο και στην ξηρά και στον αέρα. Ο μεσοζωικός είναι ο αιώνας των ερπετών.
        Τα πουλιά εξελίσσονται από τα ερπετά σε δύο κλάδους. Ένας με καλά ανεπτυγμένες φτερούγες και ένας με καλά ανεπτυγμένα πόδια για κολύμπι.
        Πτυχώσεις του φλοιού ξεκινούν τη δημιουργία των Άλπεων, των Άνδεων και των Βραχω­δών ορέων στην Αμερική καθώς και άλλων οροσειρών.
        Προς το τέλος της εποχής οι δεινόσαυροι εξαφανίζονται μαζί με το 75% των ειδών που υπήρχαν τότε στη Γη.

γ) Καινοζωικός αιώνας (από 65 εκατ. χρόνια πριν μέχρι σήμερα).
        Τα περισσότερα από τα σημερινά είδη φυτών και ζώων είναι απόγονοι των ειδών του αιώνα αυτού. Σχηματίζεται ο Ινδικός, ο Ατλαντικός ωκεανός και τα Ιμαλάια. Αργότερα ξεκι­νάει εκείνη η φάση της αλπικής πτύχωσης που έδωσε τον κορμό των ελληνικών οροσειρών (Πίνδος, όρη Δυτικής Πελοποννήσου και Κρή­της). Σε μεγάλη έκταση της Γης επικρατούν τροπικές συνθήκες. Κυριαρχούν τα φυλλοβόλα δέντρα και τα ανθοφόρα φυτά.
        Εμφανίζονται οι πρόγονοι όλων των ειδών των εντόμων που ξέρουμε σήμερα και λαμβάνουν μέρος στην επικονίαση των φυτών.
        Αργότερα τα δάση μειώνονται και δημιουργούνται λιβάδια όπου βόσκουν τα φυτοφάγα θηλαστικά. Εξαφανίζονται τα θαλάσσια ερπετά, εκτός από τις χελώνες και τους κροκόδειλους. Τη θέση τους παίρνουν μεγάλα θηλαστικά, πρόγονοι των φαλαινών και των θαλάσσιων αγελάδων. Υπάρχει μεγάλη αφθονία σε καρχαρίες. Στην Κρήτη βρέθηκε δόντι που υπολογίζεται ότι ανήκε σε καρχαρία μήκους 20 μέτρων.
        Εμφανίζονται τα προβοσκιδωτά και οι ελέφαντες και οι πρώτοι πίθηκοι και γίβωνες.
        Τα τελευταία δύο εκατομμύρια χρόνια, στο βόρειο κυρίως ημισφαίριο έχουμε τέσσερις εναλλαγές παγετωδών και μεσοπαγετωδών εποχών. Στις παγετώδεις έχουμε αύξηση της ξηράς, μιας και το νερό συγκεντρώνεται στους παγετώνες των πόλων κι έτσι ενοποιούνται οι δρόμοι επικοινωνίας μεταξύ των ηπείρων. Γι' αυτό έχουμε και πολλές μετακινήσεις ζώων από ήπειρο σε ήπειρο.


Σχήμα 5
Οι γεωλογικοί αιώνες.
Πηγή: Benton M., 1984
εξέλιξη του ελλαδικού χώρου

        Ο ελλαδικός χώρος χαρακτηρίζεται από έντονες γεωλογικές μεταβολές και έχει αναδυθεί σχετικά πρόσφατα, αν και είναι πιθανό κάποια από τα κρυσταλλοσχιστώδη ελληνικά πετρώματα να χρονολογούνται από την εποχή του προκαμβρίου.
        Πριν από 200 περίπου εκατομμύρια χρόνια η περιοχή της Μεσογείου ήταν μια μεγάλη θάλασσα με ελάχιστες ξηρές. Στην περιοχή που σήμερα βρίσκεται η ηπειρωτική Ελλάδα, το Αιγαίο και η Τουρκία, βρισκόταν μέρος μιας μεγάλης θάλασσας· της Τηθύος. Πριν από 140 εκατ. χρόνια η Τηθύς διαμελίζεται με την εμφάνιση νέων ξηρών. Ένα τμήμα της που περιτριγυρίζεται από ξηρές, παίρνει το όνομα Μεσόγειος (Μέσο - Γαία).
        Η δημιουργία της Βαλκανικής Χερσονήσου ξεκινά προς το τέλος του Μεσοζωικού αιώνα όπου άρχισε μια περίοδος μεγάλων τεκτονικών κινήσεων του στερεού φλοιού της Γης στο χώρο της Τιθύος οι οποίες οδήγησαν σε σημαντικές ανακατατάξεις που ολοκληρώθηκαν μέσα στον Καινοζωικό αιώνα. Κατά την περίοδο αυτή ολοκληρώθηκε τμηματικά η πτύχωση και η ανάδυση ολόκληρου του ελληνικού χώρου αρχικά ως μιας μεγάλης και σχεδόν ενιαίας ξηράς όπου η Ελλάδα επικοινωνούσε με την Τουρκία (σχήμα 6Α). Την εποχή αυτή στο Πικέρμι της Αττικής ζούσαν μεγάλα θηλαστικά ζώα που είχαν εξαπλωθεί από την Ασία, όπως ρινόκεροι, προβοσκιδωτά, μαϊμούδες, καμηλοπαρδάλεις με κοντό λαιμό, διάφορα αιλουροειδή, ύαινες, μεγάλες χελώνες, κ.ά., τα απολιθώματα των οποίων βρίσκουμε σήμερα. Τα ετερόκλητα αυτά ζώα που βρέθηκαν συγκεντρωμένα στις περιοχές αυτές είναι πιθανό να συγκεντρώθηκαν αναζητώντας το τελευταίο νερό πριν από την εποχή μεγάλης ξηρασίας, η οποία και τα εξαφάνισε. Το φαινόμενο αυτό στην Παλαιοντολογία λέγεται θανατοκοινωνία. Από την πανίδα του Πικερμίου εξάγονται συμπεράσματα για την εξέλιξη πολλών ευρωπαϊκών ειδών, όπως π.χ. του ιππαρίου, μιας προγονικής μορφής του σημερινού αλόγου. Παρόμοια πανίδα θηλαστικών έχει βρεθεί στη Σάμο και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.
Σχήμα 6
Η εξέλιξη του ελληνικού χώρου.
Α: πριν από 8-4,5 εκατ. έτη, Β: πριν από 4,5-2 εκατ. έτη.
Γ: πριν από 2-700.000 έτη, Δ: πριν από 700.000 χρόνια και μετά.
Πηγή: Ροντογιάννη-Τσιαμπάου Θ., 1983 (τροποπ.)

        Πριν από 4,5 - 2 εκατ. χρόνια η θάλασσα περιτριγυρίζει την ξηρά αλλά είναι μικρότερης έκτασης από τη σημερινή (σχήμα 6Β). Στο Ιόνιο εξακολουθούν πιέσεις από βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά που φέρνουν το ένα τμήμα της ξηράς περίπου 1 χμ. πάνω από το άλλο και ταυτόχρονα πτυχώνονται τα πετρώματα. Τότε σχηματίζονται μεγάλοι κόλποι όπως ο Κορινθιακός.
        Πριν από 2 εκατ. -700.000 χρόνια, η θάλασσα αποσύρεται από το κεντρικό και βόρειο Αιγαίο και σχηματίζονται λίμνες, κοντά στις οποίες ζουν ασιατικά είδη ζώων (σχήμα 6Γ).
        Τα τελευταία 700.000 χρόνια εξακολουθούν οι ίδιες πιέσεις. Η θάλασσα σταδιακά παίρνει τη σημερινή της μορφή (σχήμα 6 Δ) και τα ρήγματα εξακολουθούν να είναι ενεργά, όπως μαρτυρούν οι σεισμοί σε συγκεκριμένες περιοχές, όπως π.χ. το ρήγμα της Λοκρίδας και του Κορινθιακού Κόλπου. Οι συμπιεστικές τάσεις συγκεντρώνονται κυρίως στην περιοχή του Ιονίου και της Πίνδου. Νότια της Ζακύνθου βρίσκονται τα βαθύτερα νερά της Μεσογείου ενώ από εκεί ξεκινάει επίσης μια υποβρύχια οροσειρά, που φτάνει μέχρι την Τουρκία (όρος Ταύρος) και είναι αποτέλεσμα των πιέσεων που ασκεί η αφρικανική πλάκα στην αιγαιακή.
        Στα Πετράλωνα της Χαλκιδικής βρέθηκε απολιθωμένο κρανίο του γένους Homo. Η ηλικία του κρανίου αυτού είναι αντικείμενο μακροχρόνιας διαφωνίας και αντιπαραθέσεων μεταξύ των ειδικών. Ανάλογα με τις απόψεις, τοποθετείται μεταξύ 700.000 και 80.000 χρόνων.

Η εξέλιξη του ανθρώπινου γένους

        Ο άνθρωπος δεν είναι τίποτ' άλλο παρά ένα ακόμη είδος οργανισμού ανάμεσα στις χιλιάδες που υπάρχουν στη Γη. Όλες οι ανθρώπινες φυλές ανήκουν στο είδος Σύγχρονος (ή σοφός) άνθρωπος (Homo Sapiens). Ο άνθρωπος ανήκει στα σπονδυλωτά, αφού έχει σπονδυλική στήλη, στα θηλαστικά, αφού θηλάζει τα νεογνά του, και στα πρωτεύοντα, αφού έχει τον αντίχειρα, το δάκτυλο που βρίσκεται απέναντι από τα υπόλοιπα δάκτυλα του ίδιου χεριού. Μεταξύ των πρωτευόντων περιλαμβάνονται επίσης σήμερα ο ουρακοτάγκος, ο γορίλας, ο χιμπαντζής και ο γίβωνας. Και τα είδη αυτά έχουν εξελιχθεί από κάποιο κοινό πρόγονο που είχαν με τον άνθρωπο.
Σχήμα 7
Εξέλιξη του ανθρώπινου γένους.
Πηγή: British Museum (τροποπ.)

        Παλαιοανθρωπολογικές έρευνες που έγιναν στην ανατολική Αφρική, δείχνουν ότι οι ρίζες του γένους Homo δεν φτάνουν μόνο πριν 2 εκατ. χρόνια όπως θεωρούσαν παλαιότερα αλλά πριν από 4 εκατομμύρια.
        Από πολιτιστική άποψη με τη λέξη «Άνθρωπος» θεωρούμε το ον εκείνο που κατασκευάζει εργαλεία και χρησιμοποιεί τη φωτιά. Από την ανατολική Αφρική, όπου πρωτοεμφανίστηκε, εξαπλώθηκε στην Ασία, στην Ευρώπη και, τελευταία, στην Αμερική.
Σχήμα 8
Εξέλιξη τον σώματος και της κρανιακής κοιλότητας του ανθρώπου.
Πηγή: British Museum, 1980 (τροποπ.)

        Αυτό που παρατηρούμε στα διάφορα κρανία των πρωτευόντων είναι ότι διαδοχικά μειώνεται το μέγεθος των σιαγόνων και του ρύγχους, μειώνεται το μέγεθος των υπερόφρυων (πάνω από τα φρύδια) τόξων και αυξάνεται το μέτωπο, η προεξοχή της μύτης και ο χώρος του εγκεφάλου, από 500 κυβ. εκ. στον Proconsul (τον πιο εξελιγμένο πίθηκο) φτάνει τα 1500 κυβ. εκ. στον Homo Sapiens (σχήματα 7, 8).
        Από την κατασκευή του πρώτου εργαλείου μέχρι την ανακάλυψη της γραφής πέρασαν περίπου 4 εκατ. χρόνια. Από την ανακάλυψη της γραφής μέχρι να πατήσουμε το φεγγάρι ή να αρχίσουμε να καταστρέφουμε τη Γη πέρασαν μόλις λίγες χιλιάδες χρόνια. Ο άνθρωπος έχει λογική σκέψη, έμπνευση, φαντασία και καλλιτεχνική ευαισθησία. Έχει όμως σεβασμό στο περιβάλλον και τους άλλους οργανισμούς; Αντιλαμβάνεται μέχρι πού μπορεί να επέμβει στο περιβάλλον, ή μήπως έχει μεθύσει από τον ενθουσιασμό της αναπτυξιακής του επιτυχίας;
Επίλογος

        Παρακολουθώντας την ιστορία της ζωής στη Γη και την ιστορία του ανθρώπινου γένους, διαπιστώνουμε πόσο μικρή είναι η τελευταία και πόσο επιπόλαια ο άνθρωπος έχει υπερεκτιμήσει τις ικανότητες του. Θα 'λεγε κανείς ότι πίστεψε πως είναι δυνατόν ν' αναγκάσει τη φύση να λειτουργεί σύμφωνα με τις απαιτήσεις του.
        Η κατασπατάληση των φυσικών πόρων, η ρύπανση του νερού, του εδάφους και του αέρα, η εξαφάνιση φυτών και ζώων είναι επιτεύγματα της σύγχρονης κοινωνίας που έχει χαρακτηριστεί «κοινωνία της αφθονίας» ή «κοινωνία των ειδών μιας χρήσης». Η νοοτροπία των ειδών μιας χρήσης έχει περάσει και στις ανθρώπινες σχέσεις με αποτέλεσμα τη μοναξιά και την απομόνωση των ανθρώπων.
        Ίσως έχει φθάσει η εποχή όπου ο άνθρωπος θα επαναθεωρήσει τη σχέση του με τη φύση, που στηρίζεται κυρίως στην κυριαρχία και την εκμετάλλευση, και θ' αναζητήσει μια καινούρια σχέση που θα στηρίζεται στο σεβασμό της ζωής και στο σεμνό πέρασμα του από τον πλανήτη.
        Το 1972 διατυπώθηκε η «Θεωρία της Γαίας» από το Βρετανό James Lovelock. Σύμφωνα μ' αυτήν δεν είναι η ζωή που προσαρμόστηκε στις εκάστοτε κλιματικές και γεωλογικές συνθήκες, αλλά οι ζωντανοί οργανισμοί μαζί με το αβιοτικό περιβάλλον της υδρογείου αποτελούν ένα μόνο ενιαίο σύστημα, τη Γαία. Έτσι, κάθε φορά που η ζωή στη Γη κινδυνεύει από τη διατάραξη κάποιας ισορροπίας, η Γαία αναλαμβάνει να ρυθμίσει και πάλι το σύστημα, ώστε να εξακολουθήσει η ύπαρξη της ζωής.
        Αν υποθέσουμε ότι ισχύει η θεωρία αυτή, τότε θα πρέπει η Γαία να απομονώσει ή να εξαφανίσει τους οργανισμούς εκείνους που δυσχεραίνουν τις λειτουργίες της ζωής. Ας αναλογιστούμε οι άνθρωποι τι μπορεί να σημαίνει αυτό.

ww.env-edu.gr/documents/files/ekpyliko/activitiesbodo/149.pdf


Παιχνιδια


επισκεψεις


O κύκλος του νερού — γνωστός και ως υδρολογικός κύκλος — είναι η συνεχής ανακύκλωση του νερού της Γης μέσα στην υδρόσφαιρα και στην ατμόσ...